Ο Επίκτητος (50 – 138 μ.Χ. ) ήταν Έλληνας στωϊκός φιλόσοφος που γεννήθηκε στην Ιεράπολη της της Φρυγίας.
Ο «επίκτητος» σημαίνει αυτό που αποκτάται ή δημιουργείται κατά τη διάρκεια της ζωής κάποιου, δεν είναι έμφυτο (εκ γενετής) ή κληρονομικό.
Ο Επίκτητος ενώ ήταν δούλος και ζούσε στη Ρώμη, κατάφερε να ζει ελεύθερος.
Έγινε φιλόσοφος και διώχθηκε από τη Ρώμη εξαιτίας σχετικού διατάγματος του Δομιτιανού. Πήγε μετά στη Νικόπολη της Ηπείρου, όπου ίδρυσε φιλοσοφική σχολή.
Πίστευε ότι η φιλοσοφία είναι τρόπος ζωής και όχι απλά μια θεωρητική προσέγγιση. Επίσης, πίστευε ότι ο θεμέλιος λίθος της φιλοσοφίας είναι η αυτογνωσία.
Σύμφωνα με τον Επίκτητο, η ελευθερία είναι “το δικαίωμα να ζούμε όπως επιθυμούμε” και τίποτα περισσότερο. Ωστόσο, η ελευθερία είναι κάτι που προκύπτει όταν αναλαμβάνουμε την απόλυτη ευθύνη για όσα μπορούμε να ελέγξουμε και όχι όσα είναι έξω από τον έλεγχό μας.
Τι θα γινόταν λοιπόν αν μπορούσες να αλλάξεις όλη την ζωή σου αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεσαι;
Ο Επίκτητος υποστήριζε ότι η λογική σκέψη οδηγεί στην ορθή κρίση. Ακόμη, πίστευε ότι καθώς τα εξωτερικά γεγονότα είναι έξω από τον έλεγχό μας, θα πρέπει να δεχόμαστε όσα συμβαίνουν με ψυχραιμία. Για τον Επίκτητο η φιλοσοφία αποτελούσε περισσότερο μια διαδικασία μάθησης. Πίστευε ότι με την μόρφωση μπορούσε να ανακαλύψει κάποιος το σκοπό της ζωής του. Επιπλέον, ισχυριζόταν ότι ο άνθρωπος δεν είναι απολύτως υπεύθυνος για τις ιδέες του, όμως είναι απόλυτα υπεύθυνος για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί αυτές τις ιδέες.
Τα κύρια σημεία που εστιάζει ο Επίκτητος είναι η ακεραιότητα, η αυτοδιαχείριση και η προσωπική ελευθερία, την οποία προωθεί με το να ζητάει στους μαθητές του την λεπτομερή εξέταση δύο κεντρικών ιδεών, την προαίρεση ελεύθερη εκλογή στάσης ζωής και τη σωστή χρήση των εντυπώσεων.
Κάποια πράγματα τα εξουσιάζουμε και άλλα όχι, λέει ο Επίκτητος, και πρέπει να μάθουμε την διαφορά. Της εξουσίας μας είναι η γνώμη μας, η διάθεσή μας, η επιθυμία να απολαύσουμε, η προσπάθεια να αποφύγουμε, με άλλα λόγια όσα είναι δική μας ενέργεια. Δεν είναι της εξουσίας μας το σώμα, οι δόξες, τα αξιώματα, με μια λέξη όσα δεν είναι δικής μας ενέργειας.
Δεν πειράζουν τους ανθρώπους τα πράγματα, αλλά οι γνώμες που σχηματίζουν για τα πράγματα. Πχ ο θάνατος δεν είναι κάτι φοβερό, αν ήταν θα φαινόταν και στον Σωκράτη, η ιδέα του θανάτου, επειδή είναι τρομερή, αυτή μας τρομάζει. Αν αλλάξουμε τις εντυπώσεις μας, θα αλλάξουν και τα συναισθήματά μας. Σε αυτό το αξίωμα βασίστηκε και η γνωστική ψυχοθεραπεία του Albert Ellis.
Η πραγματική διαδικασία αυτοβελτίωσης είναι αρχικά ζήτημα του συνειδητά να επιβραδύνεις τη διαδικασία των σκέψεων σου ώστε να επιτρέψεις την αντανάκλαση όσων συμβαίνουν. Μοιάζει κάπως με τα φίλτρα που λέμε στην ψυχοθεραπεία, ανάμεσα στην σκέψη και τη δράση. Λέει “Εντύπωση, περίμενέ με λίγο. Άσε να δω τι είσαι και τι συμβολίζεις, άσε να σε τεστάρω”. Το να έχω μία εντύπωση σημαίνει να έχω επίγνωση για κάτι στον κόσμο.
Η βάση της φιλοσοφίας είναι η αυτογνωσία. Η φιλοσοφία είναι τρόπος ζωής, διδάσκει ο Επίκτητος, και όχι απλά θεωρία. Για εκείνον όλα τα εξωτερικά γεγονότα κανονίζονται από τη μοίρα, επομένως δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Πρέπει να τα δεχόμαστε ήρεμα, χωρίς πάθη. Ωστόσο είμαστε υπεύθυνοι για τις ενέργειές μας.
Για να πετύχουμε τη γαλήνη, την απάθεια, πρέπει να σταματήσουμε να ασχολούμαστε με χαζές ανησυχίες, προσπάθειες να ελέγξουμε τους άλλους, γιατί θα οδηγούμαστε συνεχώς σε αγωνία και άγχος. Αντίθετα, θα έπρεπε να δίνουμε την ενέργειά μας στο να προσπαθούμε να αυτοβελτιωθούμε και να κάνουμε το καθήκον μας και να ζούμε με τιμή, προσπαθώντας να δεχτούμε όσο πιο ήρεμα γίνεται τις προκλήσεις που εμφανίζονται μπροστά μας.
Η προσοχή πρέπει να είναι στο πνεύμα. Τα σώματά μας δε μας ανήκουν στην πραγματικότητα, αφού δεν μπορούμε πάντα να αποφασίσουμε τι θα τους συμβεί.
Η ελευθερία και η σκλαβιά δεν είναι παρά ονόματα για την αρετή και την κακία και οι δύο εξαρτώνται από τη βούληση.
Κανείς δεν μπορεί να είναι ελεύθερος, αν δεν είναι κύριος του εαυτού του.
Είναι αδύνατο για έναν άνθρωπο να μάθει αυτά που νομίζει ότι ήδη ξέρει.
Κρίνε τον εαυτό σου, αλλά μην απελπίζεσαι εξαιτίας του.
Πλούσιος δεν είναι αυτός που έχει περισσότερα πράγματα αλλά αυτός που έχει λιγότερες ανάγκες.
Ο σοφός αντιστέκεται στις απολαύσεις ενώ ο ανόητος υποδουλώνεται σε αυτές. Ο σοφός δεν στεναχωριέται για αυτά που δεν έχει αλλά χαίρεται για αυτά που έχει
Με σκοτάδι δεν μπορείς να διώξεις το σκοτάδι, μόνο με το φως μπορείς να το κάνεις. Με μίσος δεν μπορείς να διώξεις το μίσος, μόνο με αγάπη μπορείς να το κάνεις.
Πόσο καιρό θα περιμένεις πριν απαιτήσεις το καλύτερο για τον εαυτό σου;
Οι καταστάσεις δεν δημιουργούν έναν άνθρωπο, απλά τον αποκαλύπτουν.
Οι δυσκολίες είναι αυτές που φανερώνουν ποιοι είμαστε.
Η ελευθερία είναι ο μοναδικός σκοπός που αξίζει στη ζωή.
Μην ψάχνεις το καλό σε εξωτερικά πράγματα, ψάξε για το καλό μέσα σου.
Η πραγματική ευτυχία είναι πάντα ανεξάρτητη από τις εξωτερικές συνθήκες.
Αυτοί που έχουν παιδεία, όπως οι παλαιστές, ακόμα και αν πέσουν, γρήγορα και επιδέξια σηκώνονται ξανά . Προσπάθησε πάλι. Εχθρός της επιτυχίας δεν είναι η αποτυχία, αλλά ο φόβος μήπως αποτύχεις. Αυτός ο φόβος μπορεί να σε κρατάει στάσιμο. Η αποτυχία είναι μάθημα.
